Bài 1 – Đào tạo an toàn bức xạ cho ngành xi măng

Chương trình đào tạo an toàn bức xạ cho cán bộ công nhân trong các nhà máy xi măng

Đối với các đối tượng học viên làm việc trong các nhà máy xi măng, ngoài chương trình chuẩn do Bộ KHCN quy định, chúng tôi sẽ soạn thêm các bài giảng để giảng về nguồn phóng xạ và thiết bị bức xạ (máy phát tia X) mà các nhà máy xi măng thường dùng.

Hiện nay ở Việt Nam, các nhà máy xi măng thế hệ cũ công nghệ lò đứng hầu như không sử dụng nguồn phóng xạ mà các nguồn phóng xạ sẽ được đem đi lưu giữ, đó là các nguồn Cs-137 có hoạt độ dưới 50mCi của Trung Quốc sử dụng để điều khiển xả Klinke trong dây chuyền sản xuất. Nguồn phóng xạ thường có hình dạng như bên dưới:

Nguồn Cs-137 đo mức trên dây chuyền sản xuất xi măng lò đứng

Đặc điểm của các nguồn phóng xạ Cs-137 đo mức trong xi măng lò đứng là nguồn do Trung Quốc sản xuất, hoặc không có cơ cấu đóng mở cửa nguồn, hoặc cơ cấu đóng mở cửa nguồn đã hỏng nên nguồn nhiều khả năng cửa nguồn luôn mở. Khi đo tia gamma sẽ luôn phát mạnh theo 1 hướng duy nhất, các học viên phải học cách nhận biết phía phát tia của nguồn để tránh hướng đó ra. Ngoài hướng phát tia thì các hướng còn lại đều có suất liều rò rỉ rất thấp, đảm bảo đứng ở khoảng cách 1m là an toàn. Vậy nếu vận chuyển và lưu giữ, phải hướng mặt phát tia vào tường hoặc xuống mặt đất để tia gamma không vươn tới những vị trí có người làm việc, qua lại.

Các học viên qua lớp học sẽ được hướng dẫn nhận dạng hướng phát tia của nguồn gamma, hướng dẫn khoảng cách an toàn, cách xây dựng và bảo quản kho lưu giữ nguồn và gắn các biển cảnh báo, nội quy an toàn và hướng dẫn khi có sự cố khẩn cấp. Nhiều học viên trước khi đến với lớp học có rất nhiều băn khoăn về việc công ty mình đang lưu giữ tại chỗ nguồn phóng xạ như vậy có gây nguy hiểm cho những người làm việc trong nhà máy hay không, sau khóa học các học viên sẽ thấy các nguồn phóng xạ này không quá nguy hiểm, việc lưu giữ và làm kho cũng hết sức đơn giản, vấn đề an toàn không đáng lo ngại bằng vẫn đề an ninh (thất lạc, mất cắp).

Làm kho lưu giữ nguồn Cs-137 đã qua sử dụng trong nhà máy xi măng lò đứng rất đơn giản

Còn đối với các nhà máy xi măng công nghệ mới hơn, một nhà máy có thể sử dụng 3 loại nguồn và thiết bị bức xạ sau đây:

  • Nguồn Cs-137 đo mức để điều khiển xả Klinke giống xi măng lò đứng, nhưng là các nguồn của Đức, có đầy đủ cơ cấu cơ khí để đóng/mở nguồn.
  • Nguồn Cf-252 trong thiết bị phân tích thành phần vật liệu thô trực tuyến PGNAA ở các mỏ đã, trạm đập.
  • Máy phân tích huỳnh quang tia X để phân tích thành phần vật liệu

Nguồn Cs-137 điều khiển xả Klinke trên Cyclo

Với nguồn Cs-137 đo mức điều khiển xả Klinke nhà máy xi măng thế hệ mới, các nguồn thường có hoạt độ dưới 100mCi và thường xuyên được treo trên Cyclo. Khi đến với lớp học của chúng tôi, học viên sẽ được dạy các đóng mở cửa nguồn để đảm bảo an toàn cho những người khác trong thời gian nhà máy dừng sản xuất để bảo dưỡng định kỳ. Ngoài ra học viên được học cách tính toán an toàn để biết khoảng cách an toàn đối với nguồn này nhằm khuyến cáo nhân viên bảo dưỡng giữ khoảng cách phù hợp.

Hiện nay có một số nhà máy xi măng có sử dụng thiết bị phân tích thành phần vật liệu thô trực tuyến CBX sử dụng công nghệ phân tích kịch hoạt gamma-neutron (PGNAA), ở đó sử dụng nguồn Cf-252. Đây là 1 nguồn phát neutron rất mạnh, nhưng lại có chu kỳ bán rã chỉ 2,6 năm do vậy cứ 2,6 năm các nhà máy lại phải mua bổ sung 1 nguồn Cf-252 mới để bù đắp cho lượng phóng xạ đã phân rã.

Các máy phân tích thành phần trực tuyến thông thường sẽ có 1 hốc ở hông máy, hốc này có 4 khe để có thể nhét vào tối đa 4 nguồn Cf-252. Cứ 2,6 năm nhà máy sẽ đưa thêm 1 nguồn vào, vậy đến nguồn thứ 5 thì phải bỏ 1 nguồn ra. Như vậy một nhà máy xi măng mà sử dụng thiết bị phân tích trực tuyến này sẽ phải tiến hành rất nhiều công việc gồm nhập khẩu và vận chuyển định kỳ nguồn, lắp đặt nguồn (thường chuyên gia nước ngoài sẽ làm), sử dụng nguồn và cuối cùng là lưu giữ nguồn bị đưa ra khỏi máy.

Thiết bị phân tích trực tuyến thành phần vật liệu thô dùng nguồn Cf-252

Nhân viên bức xạ, đặc biệt là người phụ trách an toàn đôi với Công ty xi măng có thiết bị phân tích CBX này phải được đào tạo đặc biệt kỹ lưỡng để không vi phạm các quy định về khai báo, cấp phép và đảm bảo an toàn cho những người làm việc xung quanh. Nguồn Cf-252 là một loại nguồn phát neutron kèm gamma thứ cấp rất mạnh, do vậy nhân viên bức xạ phải tuân thủ nghiêm ngặt các nội quy an toàn, phải đọc kỹ biên bản kiểm xạ để nắm được những vị trí an toàn, những vị trí có thể gây nguy hiểm để tự bảo vệ bản thân mình.

Cuối cùng là thiết bị phân tích huỳnh quang tia X có sử dụng máy phát tia X để phân tích thành phần trong phòng thí nghiệm các nhà máy xi măng, đây là thiết bị được thiết kế rất an toàn, không rò rỉ tia X ra khỏi thiết bị khi hoạt động. Vì vậy chỉ cần sử dụng bình thường thiết bị này, không cố ý tháo dỡ các kết cấu che chắn bức xạ của thiết bị là đảm bảo an toàn tuyệt đối.

Phân tích huỳnh quang tia X để phân tích thành phần xi măng

Tóm lại, học viên của các nhà máy xi măng sẽ được học thêm các bài giảng về nguồn Cs-137 trong thiết bị đo mức, nguồn Cf-252 trong thiết bị phân tích trực tuyến và máy phát tia X phân tích thành phần vật liệu, đây là các bài giảng đặc biệt được Công ty TNHH thiết bị và dịch vụ khoa học AE độc quyền xây dựng và sử dụng.

Để liên hệ đào tạo an toàn bức xạ, Quý vị hãy liên hệ với:

Chu Minh Dương

Điện thoại: 0983 374 983

Email: duongcm@ae-rad.vn

 

Bình luận

0983 374 983