Hơn cả kiểm xạ – Phát hiện kẹt nguồn phóng xạ trong sản xuất bia

Kiểm xạ định kỳ hằng năm cho các nhà máy sản xuất bia rượu, nước giải khát là một công việc phải được thực hiện theo quy định tại Thông tư 19/2012/TT-BKHCN, việc này nhằm kiểm tra sự an toàn của các nguồn phóng xạ Am-241 hoặc máy tia X trong các dây chuyền đóng lon của các nhà máy này, đồng thời cũng để kiểm tra xem các nguồn phóng xạ Am-241 có bị kẹt (kẹt hoàn toàn, kẹt một phần) cơ cấu đóng mở nguồn hay không.

Trong các nhà máy sản xuất bia rươu, nước giải khát, tại dây chuyền đóng lon, đóng thùng người ta thường sử dụng các thiết bị đo mức để kiểm tra độ đủ lượng bia trong một lon hoặc độ đủ số lon trong một thùng. Thiết bị này sử dụng nguồn phóng xạ kín Am-241 hoạt độ 50mCi làm bộ phát tín hiệu, tín hiệu đi vào cổ của lon bia để kiểm tra xem lượng bia đã được điền đủ hay chưa, nếu lượng bia bị điền thiếu thì các tia phóng xạ hầu hết sẽ từ nguồn đến được dầu dò đặt ở phía đối diện, đầu dò phát tín hiệu lên dây chuyền đóng lon để đạp lon thiếu đó ra khỏi băng chuyền, tức là bị loại thải.

Nguồn phóng xạ Am-241 trong thiết bị đo mức chất lỏng trong lon bia

Nguồn phóng xạ kín Am-241 được gắn cố định trên một miếng thép không gỉ hình hộp như bao diêm, miếng thép đó được khoét 2 lỗ rất nhỏ (nhỏ như cái ruột bút bi) chính là các khe phát tia gamma của nguồn phóng xạ Am-241, trên đường đi của 2 khe này lại được khét một lỗ to (cỡ thân cái bút bi), và có một miếng kim loại hình trụ được đặt vào cái khe lớn đó. Chỉ khi miếng kim loại hình trụ đó được kéo lên thì tia gamma mới chiếu tới được 2 khe nhỏ và đi ra ngoài môi trường, còn khi miếng kim loại hình trụ bị thả xuống thì tia gamma không phát được ra ngoài.

Nguồn Am-241 nằm trong hộp kim loại hình bao diêm, 2 lỗ nhỏ là khe phát tia gamma, miếng thép hình trụ là để đóng mở nguồn

Việc đóng mở nguồn được thực hiện bằng việc thả xuống hay kéo lên miếng trụ tròn nói trên, trụ tròn này là một miếng sắt từ được đặt vào một lõi cuộn dây đồng. Khi cấp điện cho cuộn dây này, từ trường sinh ra từ cuộn dây đồng này sẽ kéo miếng thép hình trụ lên, tia gamma phát ra 2 khe nhỏ đi vào lon bia, còn khi ngắt điện cuộn dây, thì trọng lực của miếng trụ trọn tự hạ nó xuống cái khe lớn ở hộp đựng nguồn, chắn không cho tia gamma phát ra ngoài.

Toàn cảnh cơ cấu cơ điện đóng mở nguồn Am-241, cuộn dây đồng sẽ điều khiển kéo lên hay hạ xuống miếng trụ tròn

Trong môi trường ẩm ướt của khu vực đóng lon, đóng chai, đôi khi còn có cả nước chảy vào khu vực đó, việc han gỉ, đóng két làm kẹt miếng trụ tròn khiến cho nguồn hoặc không thể đóng, hoặc không thể mở có thể xảy ra.

Nguồn bị kẹt hoàn toàn thì người vận hành rất dễ phát hiện, vì đèn chỉ thị của thiết bị sẽ chỉ hiện thị 1 trạng thái đóng hoặc mở. Còn nếu nguồn kẹt 1 phần thì rất khó phát hiện vì đèn hiển thị vẫn báo ON và OFF như bình thường, nhưng khi đó có thể miếng thép hình trụ đã bị kẹt 1 phần, không thể nhấc lên hoàn toàn và không đóng xuống hoàn toàn. Việc này có thể ảnh hưởng tới chất lượng đá lon bị lỗi, nhưng lon bia bị thiếu nhưng không thiếu quá nhiều có thể vẫn được cho qua. Kẹt một phần 1 thời gian có thể dẫn tới kẹt hoàn toàn một thời gian sau đó vài tuần đến vài tháng. Vậy làm thế nào để kiểm tra được nguồn đã bị kẹt 1 phần hay chưa?

Nếu vào một buổi sáng đẹp trời, khi nhà máy khởi động dây chuyền đóng lon và phát hiện ra một thiết bị bức xạ chứa nguồn Am-241 đã bị kẹt nguồn không thể hoạt động, đó sẽ là một tổn thất rất lớn vì có thể cả nghìn lon bia ngày hôm ấy đã không được kiểm tra xem đã được điền đủ bia hay không. Nếu một lon bia bị thiếu được đưa ra thị trường và bị phát hiện, uy tín của công ty đó bị giảm đáng kể. Khi phát hiện ra kẹt nguồn, công ty cũng không dễ tìm được một đơn vị đến và đến ngay lập tức để xử lý kẹt nguồn.

Do vậy các công ty sản xuất bia nên phát hiện nguồn kẹt một phần để xử lý trước khi nó kẹt hoàn toàn. Ngoài việc bảo dưỡng nguồn phóng xạ định kỳ, thì việc kiểm xạ định kỳ cũng là một công việc để phát hiện nguồn phóng xạ kẹt một phần.

Với những kỹ sư kiểm xạ non kinh nghiệm và không hiểu biết nhiều về nguồn Am-241 thì sau khi kiểm xạ không thể phát hiện ra nguồn phóng xạ có bị kẹt hay không, nhất là kẹt một phần. Họ sẽ đo liều bức xạ xung quanh thiết bị bức xạ, máy đo có ghi nhận thấy tia gamma phát ra từ thiết bị nhưng kết quả tương đối thấp, thiết bị đảm bảo an toàn, làm an tâm cho cả người đo và cơ sở bức xạ.

Nếu là 1 kỹ sư kiểm xạ có kinh nghiệm, anh ta sẽ đưa máy đo vào giữa khe phát tia và quan sát nhanh máy đo. Nếu suất liều bức xạ tăng nhanh đột biến lên tới hàng trăm microSv/h thì tức là nguồn không bị kẹt, còn nếu suất liều chỉ tăng được vài microSv/h thì nguồn đã bị kẹt 1 phần. Phải khuyến cáo ngay cho cơ sở bức xạ.

Nước hoặc độ ẩm cao làm cho han gỉ cơ cấu đóng mở nguồn, gây kẹt nguồn

Việc xử lý kẹt nguồn, bảo dưỡng lại cơ cấu đóng mở nguồn không phải đơn vị nào cũng dám nhận, vì hầu hết họ đều không hiểu cơ cấu đóng mở nguồn. Trên mạng không có tài liệu chi tiết về thiết bị này nên các đơn vị không dám mạo hiểm nhận một công việc mà họ chưa từng làm.

Vui lòng liên hệ với chúng tôi để kiểm xạ và bảo dưỡng, xử lý kẹt nguồn Am-241 trong các nhà máy bia:

CHU MINH DƯƠNG

HP: 0983 374 983

Email: duongcm@ae-rad.vn

Bình luận

0983 374 983