Những lỗi cơ bản khi làm thủ tục hải quan nhập khẩu phóng xạ

Phóng xạ là một lĩnh vực có tính chuyên ngành kỹ thuật, không phải ai cũng có kiến thức về chất phóng xạ, đặc biệt là các cán bộ hải quan, những người hầu hết đều được đào tạo về tài chính. Chính vì vậy việc làm thủ tục hải quan để nhập khẩu nguồn phóng xạ thường gặp khá nhiều rắc rối. Bài viết dưới đây sẽ chỉ ra một số lỗi mà doanh nghiệp nhập khẩu nguồn phóng xạ gặp phải khi làm thủ tục hải quan.

Rất nhiều lỗi mà hải quan phát hiện ra trên các bộ hộ sơ khai nhập nguồn phóng xạ

Không xin giấy phép nhập khẩu nguồn phóng xạ

Cách đây khoảng trên 5 năm, đây là một lỗi khá phổ biến do hạn chế về hiểu biết pháp lý đối với công việc nhập khẩu chất phóng xạ của các doanh nghiệp, cũng như những hiểu biết hạn chế của các hãng sản xuất nguồn phóng xạ đối với pháp luật Việt Nam. Khi đó hàng hóa về đến kho hàng của sân bay mà không thể làm thủ tục thông quan do thiếu giấy phép nhập khẩu. Doanh nghiệp được yêu cầu quay về Cục an toàn bức xạ và hạt nhân để được hướng dẫn xin giấy phép này.

Công việc xin giấy phép nhập khẩu nguồn phóng xạ mất trung bình khoảng 2 tuần, trong khi nguồn phóng xạ được xếp hàng hàng hóa nguy hiểm có  giá lưu kho tại kho hàng sân bay ở mức cao nhất. Có những doanh nghiệp như Dự án nhà máy lọc hóa dầu Dung Quất đã từng phải trả gần 100 triệu hàng lưu bãi cho một lô nguồn phóng xạ tại Cảng Hải Phòng.

Những năm gần đây, các nhà sản xuất nguồn phóng xạ đã rút kinh nghiệm và có tìm hiểu về thị trường Việt Nam đều hiểu rằng phải có giấy phép nhập khẩu của cơ quan quản lý ở Việt Nam mới đưa được nguồn phóng xạ vào trong nước. Chính vì vậy khi có một đơn hàng mua chất phóng xạ, Hãng đã gửi khuyến cáo tới đơn vị mua hàng phải xin giấy phép nhập khẩu. Chính vì vậy dù hầu hết các doanh nghiệp lần đầu tiên nhập nguồn phóng xạ vẫn không có hiểu biết gì về các vấn đề pháp lý đối với nguồn phóng xạ nhưng đã được khuyến cáo phải đi xin giấy phép, vì vậy các doanh nghiệp sẽ làm thủ tục xin giấy phép nhập khẩu nguồn phóng xạ trước khi hàng về.

Sự không thống nhất về mặt trực quan của các giấy tờ làm thủ tục hải quan

Nguyên tắc xử lý công việc chung của các các bộ hải quan là nếu cùng một đối tượng (hàng hóa) thì tên, mô tả của đối tượng đó phải giống nhau về mặt trực quan (chữ nghĩa phải giống nhau) trên các loại giấy tờ của hàng hóa bao gồm: Invoice, Packing List, Airway Bill, Giấy phép nhập khẩu, catalogue sản phẩm. Nguồn phóng xạ. Trong các giấy tờ nói trên thì đối với cán bộ hải quan, Giấy phép nhập khẩu nguồn phóng xạ là giấy tờ có giá trị cao nhất vì nó được cấp bởi cơ quan quản lý của Việt Nam và nó bằng tiếng Việt, còn những giấy tờ khác đều do các đơn vị, doanh nghiệp ngoài nước cung cấp. Do vậy thông tin nguồn phóng xạ trên Giấy phép nhập khẩu nên là thông tin chuẩn để các giấy tờ khác soạn theo nó. Tuy nhiên các doanh nghiệp không biết điều đó nên để các nhà cung cấp nước ngoài phát hành Invoice, Packing List và Airway Bill theo form của họ vẫn thường làm, mà đôi khi nó không đồng nhất với Giấy phép nhập khẩu, do vậy hàng hóa sẽ khó thông quan được bởi cán bộ hải quan phát hiện sự không đồng nhất này.

Không thống nhất về tên nguồn phóng xạ

Tên nguồn phóng xạ trên giấy phép nhập khẩu thường được Cục An toàn bức xạ và hạt nhân viết ở dạng ký hiệu hóa học ví dụ như Co-60, Cs-137, Am-241, Cf-252, I-125, Y-90, Kr-85, … trong khi trên Invoice, Packing List các hãng lại có thể viết tên đầy đủ của các nguyên tố phóng xạ.

Ví dụ Cobalt 60, Caesium 137, Americium 241, California 252, Iode 25, Yttrium 90, Kripton 85.

Tên đầy đủ và tên viết tắt của nguồn Cf-252

Tên đầy đủ và tên viết tắt nguồn Co 60

Tên đầy đủ và viết tắt nguồn Cs 137

Với những người làm trong lĩnh vực năng lương nguyên tử thì các viết tên đầy đủ hay ký hiệu hóa học là như nhau, nhưng cán bộ hải quan thì lại khác, họ không được học về phóng xạ nên Cs-137 và Caesium 137 là khác nhau, Y-90 và Yttrium 90 là khác nhau. Nhìn trực quan đúng là nó khác nhau.

Vậy nên, tốt nhất các cơ sở yêu cầu nhà cung cấp bên nước ngoài hãy viết chất phóng xạ bằng ký tự hóa học đúng như trên Giấy phép nhập khẩu.

Không thống nhất về hoạt độ nguồn phóng xạ (Activity)

Đây cũng là một lỗi phổ biến, và nguyên tắc cũng là phải lấy hoạt độ nguồn phóng xạ theo Giấy phép nhập khẩu.

Có 2 hệ đơn vị để đo hoạt độ phóng xạ là Bq (Becquerel) và Ci (Curie), trong đó 1Ci = 3,7 nhân với 10 mũ 10 Bq (1Ci = 3,7×1010Bq). Và 1Ci thì bằng 1000 mCi, 1GBq thì bằng 1000 MBq và bằng 1 tỷ Bq. Đây là kiến thức cơ bản mà ai làm trong lĩnh vực phóng xạ đều biết. Nhưng cán bộ hải quan hầu hết lại không biết, đơn giản vì họ không học về phóng xạ. Và chúng ta không thể bắt họ phải lên google để kiểm tra và tính toán.

Các đơn vị đo lường bức xạ mà ai trong ngành năng lượng nguyên tử cũng biết, nhưng người khác lại không biết

Có rất nhiều doanh nghiệp nhập khẩu đã bị vướng mắc việc này khi trên giấy phép nhập khẩu ghi hoạt độ phóng xạ là 50mCi, trong khi trên Invoice và Packing List lại ghi là 1,85GBq. Thực ra 2 con số này là chỉ một giá trị, nhưng cán bộ hải quan không chấp nhận việc đó. Doanh nghiệp lúc đó có thể phải quay về Cục An toàn bức xạ và hạt nhân để xin xác nhận rằng 50mCi = 1,85GBq, xác nhận một việc hiển nhiên đúng.

Còn một vấn đề về cách ghi hoạt độ nữa mà thực tế đã có nhiều doanh nghiệp ngành giấy nhập khẩu nguồn Kr-85 mắc phải, nguyên nhân vì hầu hết các doanh nghiệp sản xuất giấy ở Việt Nam đều mua nguồn phóng xạ qua 1 đối tác bên Trung Quốc (mua kèm dây chuyền sản xuất của Trung Quốc), nhưng thực chất nguồn phóng xạ lại được phía Trung Quốc mua từ một nhà sản xuất bên Séc hoặc Đức, đôi khi là Mỹ. Và các viết của phía Trung Quốc lại có sự khác biệt với các viết của Việt Nam và cách của Séc và Đức.

Cách viết hoạt độ phóng xạ của Việt Nam và các nhà sản xuất châu Âu

Cách viết hoạt độ phóng xạ của Trung Quốc

Trên giấy phép nhập khẩu nguồn Kr-85 và giấy tờ từ nước sản xuất nguồn ghi hoạt độ là 7,4GBq, nhưng trên Invoice và Packing List của phía Trung Quốc lại ghi hoạt độ nguồn là 7,4E+9Bq. Về mặt toán học thực ra 2 con số này cùng chỉ một giá trị, ký hiệu E+9 được hiểu là 10 mũ 9. Tuy nhiên cán bộ hải quan không phải ai cũng biết điều đó, họ sẽ nói rằng hai con số này là khác nhau. Vậy là cơ sở lại phải quay về Cục An toàn bức xạ và hạt nhân để xin xác nhận 7,4GBq = 7,4E+9Bq.

Lỗi không ghi hoạt độ nguồn phóng xạ của một lần nhập

Lỗi này có thể xảy ra đối với các đơn vị nhập nguồn phóng xạ cho bệnh viện để phục vụ y học hạt nhân, xạ trị áp sát. Họ sẽ xin Cục an toàn bức xạ và hạt nhân giấy phép nhập một lượng phóng xạ ví dụ 300mCi nguồn I-125 trong 1 năm và chia làm 10 chuyến. Nhìn vào con số 300mCi nhập thành 10 chuyến, ai cũng mặc nhiên nghĩ rằng mỗi chuyến sẽ là 30mCi. Và doanh nghiệp cũng mặc nhiên nghĩ vậy, thậm chí nhà cung cấp nước ngoài cũng mặc nhiên nghĩ vậy nên mọi chứng từ gửi về Việt Nam gồm Invoice, Packing List chỉ ghi tên hàng hóa là Nguồn I-125 mà không ghi hoạt độ của lần nhập khẩu này. Cán bộ hải quan sẽ hỏi lần này doanh nghiệp nhập bao nhiêu mCi, doanh nghiệp trả lời là 300mCi chia 10 chuyến là 30mCi một chuyến. Cán bộ hải quan tuy không hiểu phóng xạ nhưng lại rất giỏi logic đời sống, họ sẽ nói bằng chứng đâu mà nói lần này 30mCi, nhỡ lần này các ông nhập 40mCi, lần sau ông nhập 10mCi thì sao?

Câu hỏi của hải quan là đúng, và thực tế là số mCi mỗi chuyến là khác nhau.

Chính vì vậy, trước khi hãng sản xuất gửi nguồn, hãy kiểm tra đầy đủ hoạt độ nguồn đã được ghi trên giấy tờ hàng hóa.

Rắc rối khi nhập thiết bị bức xạ phát tia X

Đã từng có rất nhiều doanh nghiệp khi làm thủ tục hải quan nhập khẩu thiết bị tia X (máy soi tia X, máy soi bo mạch, máy phân tích XRF, …) được hải quan yêu cầu trình giấy phép nhập khẩu. Ở đây cán bộ hải quan suy nghĩ các thiết bị tia X là thiết bị phát bức xạ, vì vậy nó phải có giấy phép nhập khẩu như nguồn phóng xạ. Thực chất máy phát tia X không phải xin giấy phép tiến hành công việc bức xạ, nó không giống nguồn phóng xạ luôn phát ra tia ion hóa, máy tia X chỉ khi cắm điện và vận hành nó mới phát ra tia X gây ion hóa. Nhưng lý lẽ đó không thể thuyết phục được cán bộ hải quan vốn được đào tạo về tái chính và luật, với họ mọi việc đều phải dựa trên một căn cứ pháp lý (văn bản nào đó). Vậy là doanh nghiệp phải đi tìm một văn bản (luật, nghị định, thông tư) nào đó ghi là thiết bị phát tia X không phải xin giấy phép nhập khẩu. Nhưng lại chả có văn bản nào ghi điều khoản ấy. Việc đưa ra lý lẽ thuyết phục hải quan phải được thực hiện bởi một đơn vị tư vấn pháp lý chuyên sâu và nhiều kinh nghiệm như chúng tôi. Câu trả lời như sau:

  • Điều 18 Luật Năng lượng nguyên tử số 16/2018/QH12 đã liệt kế 14 hoạt động được định nghĩa là Công việc bức xạ, những gì được định nghĩa là Công việc bức xạ là phải chịu sự quản lý, phải được cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ. Những việc không có tên trong 14 việc này thì hiển nhiên không phải công việc bức xạ, không phải xin giấy phép. Trong 14 hoạt động đó, tại khoản 10 có định nghĩa Nhập khẩu, xuất khẩu chất phóng xạ nhưng lại không ghi nhập khẩu, xuất khẩu thiết bị tia X. Do vậy nhập khẩu, xuất khẩu thiết bị tia X không phải là công việc bức xạ, không phải xin giấy phép.

Tất cả những người có hiểu biết pháp luật đều hiểu một nguyên tắc, những gì pháp luật không quy định thì không nằm được phép làm. Không có văn bản nào ghi nhập khẩu, xuất khẩu máy phát tia X là công việc bức xạ, phải được cấp giấy phép thì tức là việc đó không cần giấy phép. Và các bạn cứ yên tâm căn cứ nói trên là đủ để thuyết phục cán bộ hải quan, những người có đủ kiến thức về pháp luật để làm công việc của họ.

Nhưng lại có một số cán bộ hải quan cũng đã từng đọc Luật năng lượng nguyên tử, nhưng do ít vận dùng và không phải là người trong ngành nên có hiểu biết nhưng lại không hiểu đúng. Sau khi doanh nghiệp chứng mình được nhập khẩu thiết bị tia X không cần giấy phép nhập khẩu, họ sẽ hỏi thiết bị tia X cần giấy phép tiến hành công việc bức xạ (sử dụng thiết bị bức xạ), vậy hãy trình họ giấy phép đó. Câu hỏi rất đúng, nhưng sai thời điểm. Câu hỏi này các doanh nghiệp nếu gặp phải thì hãy trả lời như sau:

  • Thiết bị bức xạ là thiết bị phát tia X nguy hiểm, việc cấp giấy phép sử dụng nó phải dựa trên việc đo đạc và đánh giá an toàn thực tế tại vị trí sử dụng, và trên giấy phép sử dụng phải ghi rõ model, serial thiết bị để chỉ đích danh thiết bị đó. Cả 2 việc đó chỉ thực hiện được khi máy đã được nhập khẩu về. Do vậy không thể có giấy phép sử dụng thiết bị tia X đó khi mà nó vẫn còn ở nước sản xuất.

Lời cuối cùng là chúc các doanh nghiệp nhập khẩu nguồn phóng xạ, thiết bị bức xạ không gặp phải những lỗi mà chúng tôi đã khuyến cáo bên trên.

Để được tư vấn nhập khẩu nguồn phóng xạ, thiết bị bức xạ, vui lòng liên hệ:

CHU MINH DƯƠNG

HP: 0983 374 983

Email: duongcm@ae-rad.vn

4 Comments

  1. Thúy Loan 4 Tháng Tư, 2019
  2. Ngô Đắc Địa 12 Tháng Tư, 2019
    • Admin 12 Tháng Tư, 2019

Bình luận

0983 374 983