Xử lý cháy nổ tại nơi có chất phóng xạ

Trong các sự cố liên quan đến các nguồn phóng xạ thì sự cố có sự xuất hiện của cháy nổ có thể nói là 1 loại sự cố tương đối phức tạp, vì ngoài việc ứng phó với yếu tố phóng xạ còn phải ứng phó với cháy nổ. Thực tế ở Việt Nam đã xuất hiện sự cố cháy lớn ở xưởng có nguồn phóng xạ. Nguy cơ cháy nổ đối với các nhà máy sản xuất giấy, bao bì, thép là rất hiện hữu.

Cháy nổ nơi có chất phóng xạ hoàn toàn có thể xảy ra

Với sự cố này thì nên ứng phó với yếu tố nào trước, yếu tố nào sau hay phải xử lý đồng thời cả hai yêu tố là một câu hỏi mà không nhiều chuyên gia trả lời được. Trong bài viết này chúng tôi sẽ hướng dẫn cơ sở phải ứng phó với yếu tố nào trước, ưu tiên việc gì trước và có đưa ra các căn cứ khoa học để bảo vệ cho luận điểm của mình.

Đầu tiên phải khẳng định bài viết này không áp dụng cho tất cả các loại nguồn phóng xạ, mọi loại công việc bực xạ đang diễn ra ở Việt Nam mà chỉ áp dụng cho các đối tượng như sau:

  • Nguồn Kr-85, nguồn Am-241 trong nhà máy giấy;
  • Nguồn Am-241 trong các nhà máy bia rượu, nước giải khát, nhà máy cán thép.
  • Nguồn Cs-137/Co-60 đo mức hay mật độ ở các nhà máy đạm, lọc hóa dầu, xi măng.
  • Nguồn phóng xạ trong máy Troxler đo độ ẩm, độ chặt nền móng;
  • Nguồn Cf-252 trong nhà máy xi măng.

(Hay tóm lại là các nguồn phóng xạ Nhóm 4 và 5 trong các hệ thống điều khiển công nghiệp NCS).

Đầu tiên, lời khuyên cho các cơ sở khi có sự cố cháy nổ tại xưởng của các bạn nơi có nguồn phóng xạ thì ưu tiên đầu tiên là cứu người bị nạn, và tiếp đó là NGAY LẬP TỨC tổ chức DẬP LỬA và KHÔNG QUAN TÂM đến nguồn phóng xạ cho đến khi dập xong lửa. Tức là phải xử lý LỬA xong mới xử lý đến PHÓNG XẠ.

Những người không có kiến thức về phóng xạ sẽ sợ phóng xạ hơn cả sợ lửa, vì sợ phóng xạ quá nên không kịp thời xử lý đám cháy, một đám cháy  nhỏ bị xử lý chậm có thể gây ra một đám cháy lớn thiêu trụi cả xưởng, cả công ty và có thể lây lan sang các xưởng khác, sang các công ty khác. Khi đó thiệt hại là không thể đo đếm được cả bằng tiền và mằng mạng người.

Còn nếu quên đi yếu tố phóng xạ mà tiến đến dập lửa thì liệu người đó có bị chiếu xạ quá liều, có thể ung thư, có thể có di chứng lâu dài hay có thể chết hay không?

Tất cả các nguồn phóng xạ ở các lĩnh vực nói ở bên trên đều là các nguồn kín, lõi nguồn hay nhân nguồn thường được chế tạo dạng hình trụ với kích thước rất nhỏ chỉ cỡ đường kính 6-8mm và dài cỡ 10-14mm. Lõi nguồn được bao bọc kín bằng 1 lớp vỏ kim loại thường gọi là capsule (do vậy nó được goi là nguồn kín). Nguồn phóng xạ phải xuyên qua được lớp vỏ capsule này để có thể phát tán ra môi trường.

Vỏ bọc thép không gỉ hoặc Vonfram để bọc kín nguồn phóng xạ

Hỉnh anh capsule nguồn Cf-252 bọc vởi Vonfram

Capsule này thường được làm từ thép không gỉ hoặc vonfram với nhiệt độ nóng chảy trên 1 nghìn 300 độ C. Tức là khi đám cháy còn nhỏ, nhiệt độ chưa cao thì chưa thể làm nóng chảy phá vỡ capsule bảo vệ nguồn. Để đám cháy lớn lên trong thời gian dài thì có thể lớp capsule bảo vệ bị nóng chảy, khi đó nguồn phóng xạ không còn là nguồn kín nữa, có thể phát tán ra môi trường. Chính vì vậy chúng tôi khuyến cáo hãy nhanh chóng khống chế đám cháy để ngăn chặn việc chất phóng xạ có thể thoát khỏi lớp bảo vệ và bắt đầu đi vào môi trường.

Trong trường hợp đám cháy đã phá hủy lớp bảo vệ, nguồn phóng xạ lọt ra môi trường thì có nguy hiểm hay không?

Nguồn Cf-252, Am-241, Cs-137, Co-60 trong các ngành công nghiệp nói trên đều là các kim loại nặng, nếu nó bị nóng chảy thì nó cũng không biến thành các chất khí phát tán khắp nơi trong môi trường, mà nó cũng chỉ là một miếng kim loại nhỏ bị nóng chảy ra, cũng sẽ chỉ lan ra một khoảng diện tích nhỏ xung quanh vị trí ban đầu của nó vì vậy nó rất khó bị hít vào phổi con người theo đường hô hấp vì chúng ta không đi vào bên trong đám cháy để dập lửa.

Còn trong nhà máy giấy nguồn Kr-85 ở dạng khí, khi lớp bảo vệ không còn nó sẽ nhanh chóng thoát ra ngoài và theo dòng khí nóng đối lưu nó sẽ bốc lên trời ngay lập tức.

Như vậy các bạn có thể thấy rằng nguy cơ nguồn phóng xạ phát tán đi vào trong cơ sở chúng ta là gần như không thể. Vậy còn yếu tố chiếu xạ ngoài, tức là các tia gamma phát ra từ đám cháy có gây chiếu xạ quá liều cho người chữa cháy được không?

Thưa với các bạn rằng với các nguồn trong các nhà máy tôi đã nhắc tới bên trên (đều là các nguồn nhóm 4 hoặc 5) đều là các nguồn phóng xạ nhỏ, kể cả khi nó bị mất bảo vệ thì bạn có thể đứng cách nó 2m vài giờ đồng hồ cũng không gây ra chiếu xạ quá liều.

Nguồn Co-60 100mCi tại 2m gây ra suất liều 280uSv/h.

Tóm lại nguy cơ để người tham gia dập lửa, PCCC, bị chiếu xạ quá liều và bị hít chất phóng xạ vào trong người gần như là không tưởng đối với các nhà máy sử dụng nguồn phóng xạ Nhóm 4-5 như đề cập bên trên.

Vậy còn lý do gì để các bạn không NGAY LẬP TỨC tiến hành dập đám cháy để cứu của cải, vật chất và cả tính mạng cho công ty, cho bản thân và cho những người xung quanh. Hay quên nhà máy mình có phóng xạ nếu có cháy nổ trong nhà máy nhé các khách hàng thân mếm!

Liên hệ với chúng tôi để được đào tạo, được tư vấn:

  1. Chu Minh Dương (HP: 0983 374 983, duongcm@ae-rad.vn)
  2. Trần Thanh Quyền (Mr) – 0987 299 912 (Phone, SMS, Zalo), Email: quyentt@ae-rad.vn

Bình luận

0983 374 983