Năng lượng hạt nhân cung cấp nguồn điện sạch, đáng tin cậy và giá cả phải chăng. Hiện nay, tổng sản lượng điện hạt nhân chiếm khoảng 9% tổng lượng điện toàn cầu và 25% tổng lượng điện năng carbon thấp mà không phát thải khí nhà kính tại điểm sản xuất. Theo dự báo của IAEA, công suất hoạt động của các nhà máy điện hạt nhân toàn cầu có thể tăng hơn gấp đôi vào năm 2050 trong kịch bản lạc quan nhất, đạt gấp 2,6 lần so với năm 2024, một phần nhờ vào việc triển khai các lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR). Hãy cùng xem xét lý do tại sao năng lượng hạt nhân là một phần quan trọng của một tương lai bền vững và an ninh năng lượng.
Cung cấp điện năng quy mô lớn, ít phát thải carbon
Năng lượng hạt nhân nằm trong số các nguồn năng lượng sạch nhất khi được đánh giá trên toàn bộ vòng đời của nó. Phân tích vòng đời xem xét mọi giai đoạn từ khai thác uranium và chế tạo nhiên liệu đến xây dựng nhà máy, vận hành và ngừng hoạt động. Ngay cả khi bao gồm tất cả các giai đoạn này, tổng lượng khí thải nhà kính của năng lượng hạt nhân vẫn cực kỳ thấp, tương đương với năng lượng gió và thấp hơn năng lượng mặt trời. Điều này là do các lò phản ứng hạt nhân sản xuất điện mà không thải ra khí carbon dioxide trong quá trình hoạt động, và những tiến bộ trong công nghệ tiếp tục làm giảm lượng khí thải từ các giai đoạn đầu của chu trình nhiên liệu. Các thiết kế lò phản ứng mới bao gồm cả các lò phản ứng mô-đun nhỏ, đang được phát triển để cung cấp năng lượng sạch linh hoạt, có thể điều chỉnh và giảm thiểu hơn nữa tổng lượng khí thải. Theo Hệ thống Thông tin Lò phản ứng điện (PRIS) của IAEA, tính đến ngày 20 tháng 1 năm 2026, có 415 lò phản ứng đang hoạt động trên toàn thế giới, cung cấp 376,0 GW(e) công suất hạt nhân và cung cấp điện năng ít phát thải carbon cho hàng trăm triệu hộ gia đình.
Nguồn điện nền ổn định đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng
Các nhà máy điện hạt nhân có thể cung cấp nguồn năng lượng liên tục và đáng tin cậy vì chúng hoạt động ở công suất tối đa gần như không bị gián đoạn. Điều này trái ngược với các nguồn năng lượng tái tạo biến đổi, chẳng hạn như năng lượng mặt trời và gió, có sản lượng phụ thuộc vào điều kiện thời tiết và thường yêu cầu hệ thống dự phòng hoặc lưu trữ. Tính ổn định này rất quan trọng vì: nhu cầu năng lượng tiếp tục tăng trên toàn cầu. điện hạt nhân bổ sung cho năng lượng tái tạo bằng cách cung cấp điện năng ổn định, làm giảm sự biến động và giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch trong thời gian năng lượng gió hoặc mặt trời giảm. Điện hạt nhân ngày càng được nghiên cứu như một giải pháp để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng của các trung tâm dữ liệu. Đồng thời, trí tuệ nhân tạo (AI) cung cấp các công cụ mạnh mẽ để tối ưu hóa hiệu suất lò phản ứng, đơn giản hóa việc xây dựng và nâng cao hiệu quả hoạt động – cho phép năng lượng hạt nhân phát huy hết tiềm năng của mình trong khi vẫn duy trì các tiêu chuẩn an toàn và bảo mật.
Động lực thúc đẩy tăng cường tài chính cho năng lượng hạt nhân
Động lực thúc đẩy tăng cường tài chính cho năng lượng hạt nhân đang ngày càng gia tăng. IAEA đang mở rộng hợp tác với một loạt các tổ chức tài chính quốc tế để hỗ trợ các quốc gia trong việc nghiên cứu và tài trợ cho năng lượng hạt nhân, bao gồm cả các nhà máy điện hạt nhân (NPP). Các mối quan hệ đối tác này bao gồm sự tham gia của Ngân hàng Thế giới (WBG), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Ngân hàng Tái thiết và Phát triển Châu Âu (EBRD) và Quỹ OPEC. Tổng cộng 33 quốc gia đã tán thành Tuyên bố về Tăng gấp ba năng lượng hạt nhân, báo hiệu tham vọng chung là tăng gấp ba công suất năng lượng hạt nhân toàn cầu vào năm 2050. Các quốc gia ký kết trải rộng trên nhiều châu lục và bao gồm các quốc gia mới như El Salvador, Ghana, Jamaica, Kazakhstan và Rwanda. Tại Hội nghị Biến đổi Khí hậu của Liên Hợp Quốc (COP28) ở Dubai năm 2023, năng lượng hạt nhân đã được đưa vào Báo cáo Đánh giá Toàn cầu, kêu gọi đẩy nhanh việc triển khai năng lượng hạt nhân cùng với các nguồn năng lượng carbon thấp khác. Hội nghị Thượng đỉnh Năng lượng hạt nhân lần thứ hai sẽ được Chính phủ Pháp đăng cai tổ chức tại Paris vào ngày 10 tháng 3 năm nay. Hội nghị này tiếp nối Hội nghị Thượng đỉnh Năng lượng hạt nhân năm 2024, nơi các nhà lãnh đạo thế giới đã tập trung tại Brussels để nhấn mạnh vai trò của năng lượng hạt nhân.
Góp phần giảm phát sinh carbon
Các lò phản ứng nhiệt độ cao, lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) và hệ thống lai có thể tạo ra nhiệt năng ít phát thải carbon cho các quy trình công nghiệp, trong các lĩnh vực như sản xuất thép, xi măng và hóa chất. Vận tải biển có thể được hỗ trợ bởi SMR hoặc lò phản ứng siêu nhỏ để điện khí hóa cảng và động cơ đẩy hạt nhân trên tàu.
Sự tiến hóa và đổi mới công nghệ
Công nghệ hạt nhân tiếp tục phát triển, ngày càng phù hợp hơn với nhu cầu trong tương lai. Các thiết kế lò phản ứng mới mang lại biên độ an toàn cao hơn, hiệu suất được cải thiện và tuổi thọ hoạt động dài hơn, trong khi các lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) và các hệ thống tiên tiến khác cung cấp tính linh hoạt cao hơn về cách thức và địa điểm triển khai năng lượng hạt nhân. SMR được thiết kế để rút ngắn thời gian xây dựng, có yêu cầu vốn đầu tư ban đầu thấp hơn và cung cấp khả năng theo dõi tải được nâng cao, cho phép chúng bổ sung cho các nguồn năng lượng tái tạo biến đổi như gió và mặt trời. Các khái niệm lò phản ứng tiên tiến cũng đang được phát triển để cải thiện hiệu suất nhiên liệu, giảm khối lượng chất thải và mở rộng việc sử dụng nhiên liệu thay thế. Năng lượng nhiệt hạch đang tiến bộ như một nguồn năng lượng sạch tiềm năng dài hạn. Báo cáo Triển vọng nhiệt hạch thế giới 2025 của IAEA cho thấy nhiệt hạch hiện đang nổi lên như một ưu tiên chiến lược quốc gia cho nghiên cứu và phát triển. Cuộc họp cấp Bộ trưởng lần thứ hai của Nhóm Năng lượng nhiệt hạch thế giới đã được tổ chức tại Thành Đô, Trung Quốc để thảo luận về các chính sách và sáng kiến về nhiệt hạch – một nguồn năng lượng sạch tiềm năng dồi dào có khả năng đáp ứng nhu cầu phát triển ngày càng tăng.
Từ khóa: hạt nhân;
– CMD –
